In één klap een ander leven “Door een bom (bij Jaaike)” of “een auto (bij Annelies)”

Jaaike Brandsma en Annelies van de Bilt zijn de twee laatste (zwarte) aanwinsten van het Nationaal dames zitvolleyteam. Positieve, nuchtere en vooral supergedreven dames die een nare overeenkomst hebben: in één klap, een split second, werd hun leven omvergeblazen. Annelies kopte, zoals ze het zelf zegt, in september 2012 de voorruit van een auto in. Zij kwam fietsend van rechts, maar kreeg geen voorrang. Jaaike raakte als militair op 10 juli 2007 zwaargewond tijdens een zelfmoordaanslag op een Afghaanse markt.

Annelies_Jaaike‘Ik heb geluk gehad.’ Het is een uitspraak die in beide interviews opvalt. Jaaike raakte door de zelfmoordaanslag gewond aan haar arm, verloor haar linkerbeen en liep een gehoorbeschadiging op. Annelies hield aan het auto-ongeluk een flinke hersenbeschadiging over, waardoor ze snel overbelast raakt, krachtverlies heeft aan de rechterkant van haar lichaam, moeilijker gaat praten, met haar been sleept en een gedeeltelijke verlamming in haar arm krijgt. Ze heeft bovendien een visuele beperking, ruikt en proeft niets meer en ervaart emoties niet bewust. Maar, zeggen beiden, ze hadden mazzel. Ze hadden hier ook níet kunnen zitten.

Toch geen kasplantje

Het ongeluk van Annelies was zo ernstig dat de artsen haar ouders op het hart drukten zich niet te haasten om naar het ziekenhuis te komen. ‘De bloedingen en knellingen in mijn hoofd moesten eerst afnemen, voordat ze konden zien welke schade was aangericht. Mijn neuroloog had verwacht dat ik er als een kasplantje uit zou komen.’ Maar nee. Annelies verraste iedereen en ging in haar revalidatie stap voor stap vooruit. ‘Mijn ouders, broertje, zusje, zwager en vrienden zijn ontzettend belangrijk voor me geweest. Ze hebben me bij iedere stap onvoorwaardelijk gesteund. Vier maanden verbleef ik intern bij revalidatiecentrum De Hoogstraat, daarna ben ik weer op mezelf gaan wonen en volgde ik nog zeven maanden dagbehandeling. Ik weet nog dat mijn moeder supertrots was toen ik na ongeveer drie maanden zelf weer een kop thee kon zetten.’

TatoeAnneliesage: Let it be

Annelies is blij met haar karakter. ‘Als ze zeggen dat ik iets niet kan, probeer ik het toch. Soms stoot ik daardoor mijn neus, maar dat vind ik fijner dan het niet te proberen.’ Die veerkracht en dat doorzettingsvermogen heeft ze ook wel nodig, want de feiten liegen er niet om: ‘Sinds het ongeluk kan ik geen licht, geluid of beweging meer filteren, waardoor ik bijzonder snel overprikkeld raak. Een hele dag is voor mij daardoor te lang, dus moet ik alles van tevoren plannen en tussentijds bijslapen. Ik ben 100% afgekeurd. Ik kan niet meer autorijden of met het openbaar vervoer reizen. En zoals nu, een interview houden in een koffiezaakje, is het enige dat ik vandaag kan doen.’ Het is zoals het is, vindt Annelies. Een jaar na haar ongeluk liet ze op haar arm tatoeëren: let it be. ‘Ik wil mezelf niet meer vergelijken met de Annelies van vóór het ongeluk. Mijn vriend vindt ook helemaal niet dat ik gehandicapt ben. Ik leef alleen in een ander ritme.’

jaike_kids

Liever een prothese

Ook Jaaike neemt het leven zoals het is. Vrijwel meteen na het ongeluk zette ze de knop om. In een interview bij Pauw en Witteman in mei 2008, een jaar na de aanslag, zit ze in uniform aan tafel en vertelt ze over het moment dat ze haar been verloor: ‘We liepen tijdens een missie in Afghanistan over de markt, toen anderhalve meter bij ons vandaan iemand zich opblies. Er was een knal, veel rook en gegil. Ook veel locals raakten gewond. Ik probeerde te staan, maar dat lukte niet. Rahmon, mijn buddy, lag naast me en kon niet meer zien.’ Jaaike doet direct waarvoor ze jarenlang is getraind: ze bindt een tourniquet om haar been om te voorkomen dat ze leegbloedt en zorgt dat zij en haar maten overleven. ‘Voor mij was het meteen duidelijk dat ik een prothese wilde. Dat loopt een stuk prettiger dan met een slepend been. Ik doe er alles mee: parachutespringen, abseilen, wakeboarden. Ik heb altijd al de neiging gehad me te bewijzen. Dat werd niet minder met een prothese.’

Sterke soulmate vinden

De bewijsdrang uit 2008 is met de jaren wel wat milder geworden. ‘Je moet mij nog altijd eerder temperen dan aanjagen, maar in een periode waarin mijn lichaam niet meewerkte en ik burn-out verschijnselen kreeg, heb ik mijn grenzen beter leren kennen. Ik draag mijn prothese nu ook niet meer altijd direct zichtbaar. En als ik na een avondje stappen minder stabiel loop, denk ik eerst na voordat ik de ware reden vertel. Je trekt toch een flinke rugzak open en daar moet iemand maar net tegen kunnen.’ Ze relativeert: ‘Je leert in elk geval een goede partner kiezen. Mijn soulmate heb ik ruim drie jaar geleden gevonden. Hij is net als ik militair, dus kent de risico’s van het vak en is zelf ook regelmatig langer van huis. We verwachten zelfs binnenkort ons eerste kind! Maar ik zie meer vrouwen in ons team met een sterke partner. De sport staat op 1. Dus hij moet wel tegen een stootje kunnen en niet elke minuut een sms’je sturen als je op trainingsstage bent.’

rio2016_paraolympics_detail

De weg naar Rio

Want dát zitvolleybal bij Jaaike en Annelies op één staat, is wel duidelijk. De weg naar Rio wordt door de meiden bijna als een mantra opgedreund. Ze trainen keihard voor het EK van 7 t/m 15 november 2015 in Podcetrtek (Slovenië) en de Intercontinental Cup van 17 t/m 23 maart 2016 in Tangqi Town, Hangzhpu City (China). Jaaike vindt het een wonder dat de sport nog zo klein en onbekend is. ‘Het is een fantastische teamsport. Ik heb het zelf pas na zeven jaar ontdekt. Per toeval. Ik deed in 2014 samen met andere Nederlandse militairen mee aan de Invictus Games en won een gouden plak met kogelstoten. We vonden het leuk om ook als team mee te doen met zitvolleyballen. Heerlijk was dat! Samen gaan voor één doel, elkaar versterken vanuit je eigen kracht…. Na drie uur trainen zit ik helemaal stuk. Op zulke momenten vergeet ik volledig dat ik een beperking heb. Ik kan helaas niet meer op missie, maar op deze manier kan ik wel mijn land dienen en met trots de vlag dragen.’

Wit, grijs, zwart

Jaaike is overduidelijk een zwarte speelster; ze mist een been. Annelies is bij het vorige WK voorlopig zwart gekeurd. Een half uur lang heeft ze allerlei oefeningen en testen moeten doen. ‘Het medisch dossier klopt niet met wat de keuringsartsen zien. Ze zien een normale jonge vrouw, terwijl ik… (Annelies trekt een scheve gezicht en maakt rare geluiden)… er zo uit zou moeten zien. De artsen durven daarom geen uitspraken over de toekomst te doen. Maar dat hersenweefsel komt echt niet meer terug… Ik kan één wedstrijd uitspelen, dat is het. Ik word ook altijd door mijn teamgenoten gehaald en gebracht voor een training.’ Ook het gesprek kost energie. Annelies zet halverwege haar bril op, zodat ze beter kan zien, en bij het afscheid nemen, komt haar rechterhand vertraagt omhoog. Het zij zo, dit wist zij van tevoren. ‘Het was toch een leuk gesprek? De rest van de dag kan ik herstellen.’